ચંદ્રકાંત બક્ષી...!!!!!

નામ
ચંન્દ્રકાન્ત કેશવલાલ બક્ષી

જન્મ
20- ઓગસ્ટ , 1932 ; પાલનપુર

અવસાન
25- માર્ચ, 2006 ; અમદાવાદ

કુટુમ્બ
પત્ની – બકુલા ; પુત્રી – રીવા

અભ્યાસ
એમ.એ., એલ.એલ.બી.

વ્યવસાય
વેપાર, અધ્યાપન, પત્રકાર

ચંદ્રકાંત બક્ષી. સિર્ફ નામ હી કાફી હૈ!

ગુજરાતી અખબારી આકાશમાં સૂડી લેખકો, કાતર લેખકો, છીણી લેખકો, રંધા લેખકો, સૂયા લેખકો, ટાંચણી લેખકો, ચપ્પા લેખકો ઇત્યાદિ ફોજ બણબણી રહી છે ત્યારે બક્ષી ખરા અર્થમાં કટાર લેખક છે. એમની કલમ ધારદાર કટારની જેમ જ ચાલે છે. એમની ચમકને આયખાનો કાટ ચડ્યો નથી. એ સુધારે છે, ચીરેકાપે છે, ખોતરે છે, કોતરે છે! પહેલાં એના પૂરા દામ વસૂલે છે, પછી વસૂલ કરાવી દે છે!

બક્ષી વાર્તાકાર છે, નવલકથાકાર છે, નાટ્યકાર છે, અનુવાદક છે, પત્રકાર છે. એમણે લખેલી વાર્તાઓના પ્લૉટ્સ, નેરેશન અને સ્ટાઇલનો કેફ હજુ પણ મદહોશ કરી શકે છે. થોડા સમય પૂરતા એમણે કરેલા પત્રકારત્વે ગુજરાતી પત્રકારત્વની લેખનશૈલીને હંમેશ માટે ઝકઝોરી નાખી છે.

બક્ષીમાં ડબલ સ્ટાન્ડર્ડ નથી. ખુદ્દારી અને ખુમારી એ રણકતા સિક્કાઓની બે બાજુઓ છે. બક્ષી લેખકોના લેખક છે, વાચકોનાય લેખક છે. હી ઇઝ એમ્પરર ઑફ ધ ઍમ્પરર્સ. બક્ષીએ લેખકોને જરૂર કરતાં વધુ માન નથી આપ્યું, પણ વાચકોને જરૂર કરતાં વધુ મહોબ્બત કરી બતાવી છે. એમની એટિટ્યૂડને નેગેટિવ કહેનારાઓએ આંતરખોજ કરવી જોઈએ કે એમના ભાગે બક્ષીનો રોષ કેમ ઠલવાયો?

બક્ષીના પુસ્તકોમાંથી અવતરણો:

હું અનુભવ થી એક વાત શિખ્યો છુ કે જીન્દગી મા બહુ દુર સુધીનુ આયોજન કરવુ નહી.સ્ંજોગો પર આપણો અંકુશ નથી. 'પડશે એવા દેવાશે' વાળી ફિલસુફી ઘણીવાર માણસ ને નિરાંતની ઉંઘ આપે છે. જે થાય છે તે સારા માટે જ્ થાય છ એવો સંતોષ રાખવો જોઇએ, નહીતો માણસ બળો-પ્રતિબળો, તનાવ-પ્રતિતનાવ માં એટલો બધો ખેંચાઇને છિન્નભિન્ન થઇ જાય છે કે તદ્દન સામાન્ય સ્થિતિનો સામનો કરવા માટે પણ સમર્થ રહેતો નથી.. અને શતર્ંજના બોર્ડ ઉપર આપણુ છેલ્લું પ્યાદું જીવતુ હોય ત્યાં સુધી હાર કબુલવી નહી..શ્રેષ્ઠની આશા રાખવી અને કનિષ્ઠ ની તૈયારી રાખવી.. ...
--------------------------------------------------------------------------

પ્રેમ થવો એ તડકો જેવા જેવું કામ છે, તડકો જોવાની ક્રિયાને વૈજ્ઞાનિક રીતે સમજાવવી અધરી પડે, પણ આંધળો માણસ પણ બંધ આંખોથી સમજી શકે છે કે તડકો ખૂલી ગયો છે...........

"બીજો આપણામાં વિશ્વાસ મૂકી શકે એટલી ઊંચાઈ પ્રાપ્ત કરવી એને હું સફળતા સમજું છું." ---બક્ષીનામા.

"અભાવથી જ માણસ ભીખારી હોય એ જરૂરી નથી, માણસ સ્વભાવથી પણ ભીખારી હોઇ શકે છે" ---બક્ષીનામા.
---------------------------------------------------------------------------

જીવનમા કોઇપણ વસ્તુ વિના રહિ શકાતુ નથી એવુ બન્યુ નથી..........બહાદુરીની મારી વ્યાખ્યામા એ વિચાર જ ફિટ થતો નથી. હું જીવનભર લક્ષ્મીનો દાસ રહેવાને બદલે સરસ્વતીનો ઉપાસક રહ્યો છું. જીવનની દરેક ક્ષણ સુવર ગંદકી સૂંઘતું રહે એમ ફક્ત પૈસા અને પૈસા જ સૂંઘતા રહેવું, દરેક વ્યવહાર, દરેક પ્રસંગને પૈસામાં જ તોળતા રહેવાનું મારે માટે શક્ય નથી. ૫૦-૬૦ વર્ષની એક મર્યાદિત જીંદગીમાં ધનનું ઉપાર્જન એને સ્થાને છે, પણ એથી વિશેષ નથી. દરેક મિત્ર જે ધન પ્રાપ્તિ કરતો રહે છે એને મેં હંમેશા એક જ પ્રશ્ન પૂછ્યો છેઃ ભોગવશે કોણ ? અને પૈસા ભોગવવા દરેકની કિસ્મતમાં હોતા નથી, પૈસા ભોગવવા માટે ભવિષ્યમાં કમાઇ લેવાનો આત્મવિશ્વાસ, ભૂતકાળની મુફલિસીનો અનુભવ, જુગારીનું દિલ, નાની જિંદગી જોઇએ છે.. અને પૈસા ભોગવવાની પણ એક ઉમર હોય છે....*
---------------------------------------------------------------------------

જ્યારે બધા કહેતા હતા કે જવાની જિંદગીનો સૌથી શ્રેષ્ઠ કાળ છે ત્યારે એક સ્વિડિશ લેખકે કહયું હતું કે જવાની માણસની જિંદગીનો સૌથી ખરાબ સમય છે !!અસલામતી અને ભય અને અનિશ્ચયનો એ સમય છે.. લેખકે લખ્યુ હતુ કે કૉલેજ કે શિક્ષણ સમાપ્તિ પછી દરેક વ્યક્તિએ લગભગ એક સાથે ત્રણ મહત્વના અને જીવનના સૌથી મહત્વના નિર્ણયો લેવાના હોય છે, જેને માટે એનામાં કોઇ જમાવટ આવી નથી, એ પરિપક્વ થયો નથી...પ્રથમ કારકીર્દિનો પ્રશ્ન, પછી લગ્નનો પ્રશ્ન અને પછી ધર્મનો( ફેઇથ અથવા શ્રદ્ધા) પ્રશ્ન.. પશ્ચિમ સમાજમાં ફેઇથ એક પ્રશ્ન છે, આપણા સમાજમાં મુરબ્બીઓ અને પરિવાર જ નક્કિ કરી આપે છે કે આપણે કયા ઇશ્વર સામે માથું ઝુકાવવાનુ છે, કયાં પાપ કરવાના છે
--------------------------------------------------------------------------

એક દિવસ દરેક છોકરાએ મર્દ બનવા માટે ઘર છોડવુ પડે છે..એક્ દિવસ ગુમાન શબ્દનો અર્થ શોધવો પડે છે. છોકરાઓની દુનિયા જુદી છે. પ્યારથી જીંદગીના સબક શિખાતા નથી.. એક જ માર્ગ છે શીખવાનો, જિંદગીને સમજવાનોઃ અપમાનબોઘ, રોમાંસ પછી આવે છે, રોટી પહેલી આવે છે. જેણે બેકારી જોઇ છે એને ત્યાગનું મહત્વ સમજાવતા બાવા-સાધુઓની જરુર નથી...
-------------------------------------------------------------------------

મા મનુષ્યની ધરતી છે અને પિતા મનુષ્યનુ આકાશ્..મારી માતા મારે માટે ઇશ્વર છે. એ જ મારી માતા મારી પત્ની માટે શયતાન પણ હોય શકે છે.પણ આપણે માટે માતા મનુષ્યથી ઉપર કંઇક્ છે. ગાંધીજી અને વિનોબાએ જીવનભર એમની માતાઓને ચાર-પાંચ વર્ષનાં ભૂલકાંઓની આંખોથી જ જોઇ છે.મારી દ્રષ્ટિએ એ બંને માતૃત્વની બાબતમાં ક્યારેય એડલ્ટ કે પરિપક્વ થયા જ નથી.દરેક વ્યક્તિ એના સંજોગો સાથે જ એ વ્યક્તિ હોય છે. સંજોગોથી કપાઇને કોઇ વ્યક્તિત્વ હોતુ નથી, હોઇ શકે નહી. આપણા ગુજરાતી મધ્યમવર્ગીય સમાજમા કોઇ ગદગદ્ થઇ ગયેલ થઈ ગયેલા માણસ કે લેખકે એ કેમ વિચાર્યુ નથી કે તમારી માતા તમારી પત્ની માટે સાસુ છે ! બાલકૃષ્ણ અને યશોદામૈયા અને માખનચોરીની ભાષા અને રુપકો અમુક વય કે મનઃસ્થિતિમાં જ સારાં લાગે છે. મુઠ્ઠીઓ બંધ કરીને, મોઢુ ખુલ્લુ રાખીને, ખભા પર માથું મૂકીને ઘસઘસાટ સૂઇ જવાની મારી ઉમર ક્યારની પસાર થઇ ચૂકી હતી. મારી બા મારે માટે સુખ અને દુઃખ બંને આપનારી સ્ત્રી હતી.
----------------------------------------------------------------------

Paimana bideh ki khumaar astam;

Bring me the glass so I may lose myself;

Man aashiq-e chashm-e mast-e-yarastam;

I am in love with my beloved’s intoxicating eyes;

Bideh, bideh, ki khumaar astam;

Bring (the glass), bring (the glass), so I may lose myself;

Part two, translated from Pushto:

Dilgeer garzama labela taana;

You have captured my heart and I wander aimlessly without you;

Khabar me waakhla, raasha jaanana;

My love come/return, and see the state I’m in;

Khabar me waakhla, raasha jaanana;

My love come/return, and see the state I’m in;

Tarso ba garzay te bela mana?

How long will you wander without me?

बचपन की वो मीठी यादें...!!!

बचपन की वो मीठी यादें ,

वो नन्हीं-सी अठखेलियां ,

याद आती है बहुत ,

वो भोली-सी नादानियां !

वो माँ का आँचल और

पापा की अंगुली थामें ,

चलना, गिरना और फिर संभलना !

वो नन्हीं हथेलियों से अपने चेहरे को छुपाना ,

फिर उन्हीं हथेलियों से झांक कर मुस्कुराना !

वो टिमटिमाते तारों को पकड़ने की आस में

आसमान को एकटक यूँ ही तकते रहना ,

और न पाकर उन्हें मायूस-सा हो जाना !

वो नन्हें हाथों से मिट्टी का घरोंदा बनाना ,

और लहरों का उसे अपने संग बहा ले जाना ,

लेकिन फिर भी मिट्टी के नए घरोंदे बनाना !

वो बारिश की फुहारों से ख़ुद को भिगोना ,

और घर आकर माँ की डांट खाना ,

लेकिन अगले ही पल एक प्यारी-सी मुस्कान पर ,

माँ के गुस्से का गायब हो जाना !

वो नए-नए खिलौने लाना और

अपनी गुड़िया से बातें करना ,

वो आइसक्रीम और चॉकलेट की

अपने बड़ों से सिफारिश करना ,

वो इन्द्रधनुषी रंगों से

अपने घर की दीवारों को सजाना ,

वो तुतलाती हुई आवाज़ में

नई-नई कवितायें सुनाना ,

और सवालों की लम्बी लड़ियों में

सबको यूँ ही उलझाना !

वो भोली-सी सूरत बनाकर

अपनी हर ज़िद मनवाना !

वो मासूम निगाहों से

अनकही बात बताना !

Khoyi khoyi si

Dheemi dheemi si

Thori unkahi

Thori si muskuraati

Do dilon ki hai ijazat

Mera naam hai mohabbat

Bheege sapney

Kachi yaaadein

Choti choti dil ki baatein

Kehti hai yeh zindagi

Kaisi hai deewangi

Koi rehta hai

Aahaton ke sahaarey

Choolun to sansanahat

Mera naam hai mohabbat

Kuch tehreerein

Likhte rehna

Apne ghar mein chalte rehna

Anjaani baaton mein bhi

Hoti hai dil ki lagi

Sookhe lamhon mein

Baarishon ke kinaarey

Honton pe hai shararat

Mera naam hai mohabbat ...........

GoNe aRe tHe DaYs...!!!! My FrIeNd...!!!

Gone are the days!!! My Friend...
When
The school reopened in June,
And we settled in our new desks and
benches!
When we queued up in book depot,
And got our new books
and notes!
When we wanted two Sundays and no Mondays, yet
managed to line up daily for the morning prayers.
We learnt writing with
slates and pencils, and
Progressed To fountain pens and ball pens.
When we began drawing with crayons and evolved to
Color pencils and finally sketch pens!
When we chased one another in the
corridors in Intervals, and returned to the classrooms
Drenched in sweat!
When we had lunch in classrooms, corridors,
Playgrounds,
under the trees and even in cycle sheds!
When all the colors in the world,
Decorated the campus on the Second Saturdays!
When a single P.T. period in the week's Time Table,
Was awaited more eagerly than the monsoons!
When few played
"kabadi" and "Kho-Kho" in noon sun,
While few others had "Big Fun", "peppermint",
"kulfi", " milk ice !" and "sharbat !" at 4o Clock!


Gone are the days
Of Sports Day,
and the annual School Day , orchestra
And the one-month long
preparations for them.
Gone are the days Of the stressful Quarterly,
Half Yearly and Annual Exams, And the most
enjoyed holidays after them!
Gone are the days Of tenth and twelfth standards, when
We Spent almost the whole year writing revision tests!
We learnt,
We enjoyed, We played, We won, We lost,
We laughed, We cried, We fought, We thought.
With so much fun in them, so many friends,
So much experience, all this and more!
Gone are the days When we used
to talk for hours with our friends!
Now we don't have time to say a 'Hi'!
Gone are the days When we played games on the road!
Now we Code on the road with laptop!


Gone are the days When we saw stars
Shining at Night!
Now we see stars when our code doesn't
Work!
Gone are the days When we sat to chat with Friends on grounds!
Now we chat in chat rooms.....!
Gone are the days Where we
studied just to pass!
Now we study to save our job!
Gone are the days Where we had no money in our pockets and still fun filled on our hearts!!
Now we have the atm as well as credit card but with an empty heart!!
Gone are the days Where we shouted on the road! Now we don't shout even at home
Gone are the days Where we got lectures from all!
Now we give lectures to all... like the one I'm doing now....!!
Gone are the days
But not the memories, which will be
Lingering in our hearts for ever and ever and
Ever and ever and ever .....
Gone are the Days.... But still there are lot more Days to come in our Life!!

NO MATTER HOW BUSY YOU ARE ,
DONT FORGET TO
LIVE THE LIFE THAT STILL
EXISTS....

Dil Tha, Khilona

Chalo toot gaya, Kya karein

Koi Saathi tha , jise chaha tha..

Wohi rooth gaya, kYa karein

Titliya yaadon ki, udati jaaye

Rangon mien, mujhse kuch, kehti jaaye.......

Ek jheel thi, Kayi phool they

Sab mit gaye, Kya karein

Chaha tha, Kehna

Na kaha, Chup rahe

RAhon mein, TAnha

Chalte hi hum rahe

Titliya yaadon ki, udati jaaye
Rangon mien, mujhse kuch, kehti jaaye.......

Girti kirne, Tera aachal

Kaise bhulen, Kya kahein

Gaati koyal, mehaka aangan

kaise bhulen, kya kahein

Titliya yaadon ki, udati jaaye

Rangon mien, mujhse kuch, kehti jaaye.......

Tri chah thi, meri roshni

A bujh gayi, kya karein.........

My “Brilliance”

Begin and end your day with gratitude. What you focus on grows, so focus on good things. Develop an attitude of gratitude.

Realize that what’s happening around you isn’t who you are. Illusions can appear real but we get to choose whether or not to buy into them. You can be the chess master or the pawn- your choice.

Dream big and make life fun! Do something outrageous each day. Follow your passion. Believe in yourself. Change your attitude to “I’ll see it when I believe it”, not the other way around.

Happiness is a choice. You have the power to do, be or create anything you choose. All things are possible-if you never give up!

Take responsibility for your actions and in actions. You choose how to act or react. No one can make you feel anything without your permission. Therefore, act don’t react. Choose consciously and wisely. You are only one choice away from changing your world. Start with your beliefs, which will lead your thoughts, which will create your actions, which will produce your results.

Life is full of little curves and there will be times when you’ll get caught up in the drama of life and forget who you are. It’s not important that you forgot, but in how quickly you can remember.

Play and don’t take yourself or the world so seriously. Create reasons to laugh many times each day.
Follow your heart- not your fears. Fear is nothing more than False Evidence Appearing Real.

Replace negative thoughts with positive ones. Let your actions come only from a place of love. Trust. Infinite possibilities are born of faith. Focus on the WHY of life and not the HOW, remembering that where focus goes, energy flows.

Love yourself so that you can love others. Know that you are enough. Without arrogance, be self-confident kind and compassionate. Pass on the love that has been given to you. Leave smiles in your wake. Be the best friend you can be. Touch other hearts. Share hugs. Build a community to support one another. Joys shared are doubled, while pain shared is halved. Be there for each other.

Choose to love with all your heart, even if it sometimes breaks. Treasure your beloved. Know the meaning of bliss. Build your life as one, without losing who you are. Keep the passion alive daily.
Live your life knowing that abundance is already yours. Set your goals high and do something everyday to move forward. Be open to possibility. Allow magic to happen. Do what you love and love what you do and you will never “work”.

Give back. Be generous. Remember that the fastest way to get unstuck is to do something for someone else.

Take care of your body and keep it strong. Nourish it with good foods, lots of water and long walks in nature. Massage it often. Get sweaty. Build strong muscles. Think healthy thoughts. Breathe and get plenty of rest.

Know that neither you nor nothing in your life needs to be “fixed”. You are whole, healthy and complete right now. Keep things in perspective and find the beauty. Remember what’s important- and forget what’s not. Live your life with no regrets. Bless the past and let it go. Bless your enemies. Forgive others and yourself. You can’t fly with an anchor tied to your feet. Live in the present. It’s the only thing that truly exists.

Take time each day to connect to the Divine. Trust that there is a plan even if you only see a fraction of it. Be not afraid to surrender your beliefs on how things “should” be, to the greater will of the Universe. Go deep inside. Seek knowledge while knowing that all of the answers to all of the questions are already inside of you. You are so very wise. Allow Spirit to talk to you and through you. Ask good questions. Be still, listen and you will hear the answers. Meditate on understanding, not outcome, knowing there is blessing in everything. Know that you are never alone. – You are a spiritual being enjoying a human experience. You are a part of something so much greater that will live forever.

Spread your wings and fly. You belong up with the stars. The world is yours. And remember, it’s only when you have the courage to step off the ledge that you’ll realize you’ve had wings all along! May your life be filled with infinite joy.

IT`s RaiNiNg Now.... DreAm OuT LoUD.

I BEGAN TO DRIFT AWAY

LISTENING TO THE SOUND OF FALLING RAIN

COULDN’T WAIT ANOTHER DAY

THERE WAS NO OTHER WAY.

SAID MY GOODBYES AND NOW

THIS JOURNEY’S JUST BEGINNING

TIME TO MOVE ON AHEAD AND DRIVE

IT’S RAINING NOW...........

BUT I KNOW IT’S JUST A MATTER OF TIME

LET IT POUR I’LL SOAK IT IN I’M READY THIS TIME.

IT’S SO UNREAL YET I KNEW IT ALL ALONG

I BELIVE YOU NOW YOU DON’T HAVE TO SAY A THING

NO MORE TEARS TO CRY

NO MORE NEED TO LIE

RIGHT NOW I’M LEAVING FOR ME......

Saanson kii maalaa pe simruun main pii ka naamapne mann kii main jaanuun aur pii ke mann kii Ram.....

(With every breath I take, I chant the name of my belovedI know of my heart, and God knows of the heart of my beloved.)

Yahii merii bandagii hai, yahii merii puujaa

(This is my salutation [and] this is my prayer).

Ek thaa saajan mandir meN aur ek thaa pritam masjid meNpar maiN prem ke rang meN aisii Duubii ban gayaa ek hii ruup

(One lover was in the temple and another in the mosquebut to me, immersed in the joy of love, both seemed same)

Prem kii maalaa japte japte aap banii maiN Shyam

(Chanting on rosary, the name of Shyam [Lord Krishna], I become him.Note: A Hindu God revered by the patrons of love.)

Ham aur nahiiN kuchu kaam kematvaare pii ke naam ke, har dam

(I am worthless except thatI surrender to the name of my beloved, all the time.)

Priitam kaa kuch dosh nahiiN hai vo to hai nirdoshapne aap se baateN kar ke ho gayii maiN badnaam

(My beloved is not to be blamed, it is no fault of hisI became infamous only because of talking to myself)

થોડું મિત્રતા વિશે~

સાચી મિત્રતા એ તો એક છોડ જેવી છે જે ધીમેથી વધે છે. પછી વિરાટ વૃક્ષ થઈ જીવનભર તેની શીતળ છાંયા આપે છે.

કલાઉટ મેમેટે કહ્યું છે કે 'મિત્રો તરબૂચ જેવા હોય છે. કારણ શું?
કારણકે, ઉત્તમને શોધવા બધાનો સ્વાદ ચાખવો પડે છે.'

મહાન વિચારક સોક્રેટીસે પણ કહ્યું છે કે 'મિત્ર બનાવતા પહેલા સો વખત વિચારો અને મિત્ર બનાવ્યા પછી તેને કાયમ માટે ટકાવી રાખો.'

ખલિલ જિબ્રાને કહ્યું છે કે, 'જેની સાથે તમે મોજ માણી હોય તેને તમે કદાચ ભૂલી જાઓ, પણ જેની સાથે તમે આંસુ સાર્યા હોય તેને હરગિજ ના ભૂલતા.'

સંત તુલસીદાસે પણ કહ્યું છે કે, 'બિપતિકાલ કર સતગુન નેહા, શ્રુતિ કહ સંત મિત્ર ગુન એહા.'
દુ:ખમાં પણ સાથ આપે તે મિત્રનો ગુણ છે. મિત્રતા તો એક રેશમી ઋણાનુંબંધ છે. એક ઉત્તમ અનુભવ છે. મૈત્રી એ તો શીતળ-મધુર છાંયડો છે.

મૈત્રી એ તો જીવનની મોટી સૌગાત છે. મિત્રતા કોની સાથે કરવી? ક્યારે કરવી? કેમ કરવી? અને કોની સાથે ન કરવી?

મિત્રો, તેનું કોઈ ગણિત નથી હોતું, કે તેની કોઈ વિશિષ્ટ તિથિ નથી હોતી. મિત્રતા તો ક્ષણવારમાં થઈ જાય છે. મિત્રતા તો હૃદયનો સંબંધ છે.

'લાઈફ્સ લિટલ ઈન્સ્ટ્રકશન બુક'

પોતાના પુત્રને કાંઈક ભેટ આપવાની એક પિતાની હોંશથી એક નાની રૂપકડી ચોપડીની ઉત્પત્તિ થઈ છે. પિતાની એ શીખમાંથી નીપજેલી અંગ્રેજી ચોપડીનું નામ છે : 'લાઈફ્સ લિટલ ઈન્સ્ટ્રકશન બુક' તેને દરેક પાને સાદા શબ્દોમાં બે-ચાર નાની નાની શિખામણો મોટા અક્ષરે છાપેલી છે. તેમાંની કેટલીક :



[1] સારાં સારાં પુસ્તકો વસાવતો રહેજે ભલે પછી એ કદી નહિ વંચાય તેમ લાગે.





[2] કોઈને પણ વિશે આશા સમૂળગી ત્યજી દેતો નહિ. ચમત્કારો દરરોજ બનતા હોય છે.



[3] દરેક બાબતમાં ઉત્તમતાનો આગ્રહ રાખજે અને તેની કિંમત ચૂકવવા તૈયાર રહેજે.





[4] તંદુરસ્તી એની મેળે જળવાઈ રહેવાની છે, એમ માનતો નહીં.



[5] તારી નજર સામે સતત કશુંક સુંદર રાખજે – ભલે પછી તે એક પ્યાલામાં મૂકેલું ફૂલ જ હોય.





[6] આપણાથી જરીક જેટલું જ થઈ શકે તેમ છે એવું લાગે, માટે કશું જ ન કરવું એમ નહિ. જે થોડુંક પણ તારાથી થઈ શકે તે કરજે જ.



[7] સંપૂર્ણતા માટે નહિ પણ શ્રેષ્ઠતા માટે મથજે.





[8] જે તુચ્છ છે તેને પારખી લેતાં શીખજે, ને પછી તેની અવગણના કરજે.



[9] ઘસાઈ જજે, કટાઈ ના જતો. પોતાની જાતને સતત સુધારતા રહેવાની પ્રતિજ્ઞા લેજે.



[10] હારમાં ખેલદિલી બતાવજે. જીતમાં ખેલદિલી બતાવજે. પ્રશંસા જાહેરમાં કરજે, ટીકા ખાનગીમાં.





[11] લોકોમાં જે સારપ રહેલી હોય તે ખોળી કાઢજે.



[12] તારા કુટુંબને તું કેટલું ચાહે છે તે દરરોજ તારા શબ્દો વડે, સ્પર્શ વડે, તારી વિચારશીલતા વડે બતાવતો રહેજે.



[13] ક્યારે મૂંગા રહેવું તેનો ખ્યાલ રાખજે. ક્યારે મૂંગા ન રહી શકાય એનો પણ.



[14] ગંદકી સામે જંગ માંડજે.



[15] પોતાના ગુજરાન માટે મહેનત કરતા દરેક માણસ સાથે સન્માનથી વર્તજે – ભલે એ કામ ચાહે તેવું નજીવું હોય.



[16] એવી રીતે જીવજે કે તારાં બાળકો જ્યારે પણ ઈમાનદારીનો, નિષ્ઠાનો અને પ્રમાણિકતાનો વિચાર કરે ત્યારે એ તને સંભારે.



[17] જેમને એ વાતની કદી જાણ પણ થવાની ન હોય એવા લોકો માટે કશુંક સારું કરતા રહેવાની આદત કેળવજે.





[18] દિમાગ મજબૂત રાખજે, કાળજું કૂણું.



[19] કોણ સાચું તેની ફિકર કરવામાં સમય ઓછો ગાળજે, અને શું સાચું છે તે નક્કી કરવામાં વધારે.



[20] એકંદર યુદ્ધમાં વિજય મેળવવા કાજે નાની નાની લડાઈઓમાં હસતાં શીખજે.



[21] જે ગાંઠ છૂટી શકે તેને કાપતો નહીં.



[22] દરેક ચીજ જે હાલતમાં આપણને મળી હોય તેના કરતાં જરાક સારી સ્થિતિમાં તેને મૂકતાં જવું.



[23] યાદ રાખજે કે સફળ લગ્ન જીવનનો આધાર બે વસ્તુ પર રહે છે (1) યોગ્ય પાત્ર શોધવું અને (2) યોગ્ય પાત્ર બનવું.



[24] તને વખત નથી મળતો, એમ કદી ન કહેતો. એક દિવસના તને પણ એટલા જ કલાકો મળેલા છે જેટલા હેલન કેલરને, મધર ટેરેસાને અને આઈન્સ્ટાઈનને.



[25] એટલું સમજજે કે સુખનો આધાર માલમિલકત, સત્તા કે પ્રતિષ્ઠા ઉપર નહિ, પણ આપણે જેમને ચાહતા કે સન્માનતા હોઈએ તેવા લોકો સાથેના આપણા સંબંધો પર રહે છે.



[26] તને માન મળે તેમાં બીજાને સહભાગી બનાવજે.



[27] 'મને એની ખબર નથી' એમ કહેતાં ડરતો નહિ. 'મારાથી ભૂલ થઈ' એમ કહેતાં અચકાતો નહિ. 'હું દિલગીર છું' એટલું બોલતાં ખચકાતો નહિ.



[28] ક્યારેક નિષ્ફળ નીવડવાની પણ તૈયારી રાખજે.



[૨૯] તમારા બાળકો જ્યારે સૌથી generous માણસને યાદ કરે તો તમારી યાદ આવવી જોઇયે.



[૩૦] ખૂશ હો ત્યારે સીટી વગાડો.



[૩૧] ઘર ખરીદતી વખતે ૩ બાબત ધ્યાનમાં રાખવી... location, location અને location.

• દરેક સબંધમાં સીમાઓ હોય છે, પણ મૈત્રીમાં નહિ. મૈત્રી તો અમાપ અસીમ સંબંધ છે. તેમાં ક્યારેય ગણતરી નથી હોતી. હોય છે માત્ર 'કમીટમેન્ટ', સ્વેચ્છાએ સ્વીકારેલું કોઇ આચરણ્.. વચનબધ્ધતા.

• સમય પણ હોય છે કેવો નજાકતનો મિલન વેંળા
  પડે છે આંખ ને બોજ ભારે પોતાની જ પાંપણનો.

• ઉપકારની મજા માણવા બે વાત યાદ રાખવી પડે. એ તમે કર્યો હોય તો જેમ બને તેમ જલદી ભૂલી જાવ. એ તમારા પર કરવામાં આવ્યો હોય તો સદાય યાદ રાખો.

• મહેમાન-ખંડ (ગેસ્ટરૂમ)માં ટાંગેલું એક ભીંતપત્ર(વૉલપેપર) : ‘જગતમાં પોતાના ઘર જેવું કોઈ સ્થળ નથી.’

• પ્રેમનું પાત્ર શોધો નહિ, બનો.

• કેટલાક લોકો નવી કાર ખરીદે ત્યારે એવું માની લે છે કે કારની સાથે એમને રોડ પણ મફતમાં મળ્યો છે.

• જીભ તો જન્મના પહેલા દિવસે જ મળી જાય છે પણ એ પછી એના ઉપયોગની કલા મેળવતાં ક્યારેક આખી જિંદગી વીતી જતી હોય છે.

• જે મળવા આવે ત્યારે હરખનું ગાડું લેતું આવે અને જાય ત્યારે ઝીણા દર્દનું પોટલું મૂકતું જાય તેને પ્રિયજન કહેવાય.

• લગ્ન એ લોટરી છે જેમાં પુરુષો પોતાની સ્વતંત્રતા દાવ પર લગાવે છે, જ્યારે સ્ત્રીઓ પોતાના સુખને.

• સંતાનો પાસેથી માલદાર માબાપો મથામણ નામની યુનિવર્સિટી છીનવી લે છે !

• અંતરના ઉમળકાને ઉન્માદ કહેવો હોય તો ભલે કહો. માનવીના હિત ખાતર અર્પેલો આવો ખરો ઉમળકો, એ ઈશ્વરની સર્વોત્તમ બક્ષિસ છે.

• અભ્યાસલક્ષી પુસ્તકિયું જ્ઞાન ટ્રેઈનની રોજિંદી મુસાફરી જેવું છે. બે સ્ટેશનો વચ્ચે પાસ કઢાવીને રોજ અપડાઉન કરનારો વર્ષો સુધી તેમ કરે તોય ઝાઝું જોવા નથી પામતો.
  

ગઇકાલે એક અપરિચિતનો ફોન આવ્યો. મને કહ્યું, તમે મને મેઇલ મોકલો છો પણ હું તમને ઓળખતો નથી. તમારી ઓળખાણ આપશો ?હું મુંઝાયો. મારે મારી ઓળખાણ આપવાની. હું કોણ ? શરીર ? આત્મા ? અસ્તિત્વ ? હું તો બરાબરનો ફસાયો. મેં વળતો સવાલ કર્યો. તમે મારી ઓળખાણ માગી કે પરિચય ? હવે તે મુંઝાયા. અને અમે બન્ને ખડખડાટ હસી પડયા.ઓળખ વગર જન્મ લઇને જીવનભર ઓળખ પામવાની ઇચ્છા સાથે જગ છોડી જઇશું ત્યારે કેવા ઓળખાઇશું એ આપણો પરિચય કે ઓળખ ?

બેવતન – ચંદ્રકાન્ત બક્ષી

વતન એક વિચિત્ર શબ્દ છે, એ શબ્દમાં જ વિરોધતા છે, બે વિચારો સાથે જીવે છે. વતનની માયા માણસને મૃત્યુ સુધી રહે છે અને દુનિયાનાં આકાશોમાં ઊડવા માટે માણસ વતન છોડે છે. જે વતન છોડતો નથી એ ગતિશીલ રહેતો નથી, શિથિલ થઈ જવાનો ભય છે અને દુનિયા જીતી લીધા પછી વતન છૂટતું નથી, પૂરા શરીરમાં ફેલાઈ જાય છે. વતન એટલે દેશ. વતન પરસ્તી એટલે દેશભક્તિ. બેવતની એટલે ઉસ્થાપિત, વિસ્થાપિત, ઊખડી જવાની ક્રિયા. વતન ઘણીવાર ઘૂટન પૈદા કરે છે. શક્તિઓને રૂંધી નાખે છે, માણસ વતન છોડવા માટે બાધ્ય બની જાય છે અને બીજો માણસ સાત સમુદ્રો ઓળંગીને પાછો ફરે છે.

વતન માટે આટલો બધો લગાવ હતો તો વતન છોડ્યું શા માટે ? રોટી માટે, અનજાનની શોધ માટે, પરાક્રમના તજુર્બા માટે, માર ખાવાના રોમાંસ માટે, પૈસા કમાવા માટે, મર્દાનગીની ચેલેન્જ માટે. એક હજાર નાનાંમોટાં કારણો હોઈ શકે છે. અને બેવતની એક કસક પૈદા કરે છે. બેવતન થયેલા માણસને જ વતનના લગાવનો સાચો અહેસાસ થતો હોય છે.બેવતનીનો કદાચ સૌથી કટુ અનુભવ સ્ત્રીઓને હોય છે. પિતાનું ઘર છોડવાનું છે. એ સગાંઓ, એ સ્વજનો, એ સુહૃદોને છોડવાનાં છે. બિરાદરી છોડવાની છે. ભૂતકાળ કાપીને જવાનું છે. આંસુ મૂકીને જવાનું છે. આત્મીય મૃતકોના સુખડના હાર ચડાવેલા ફોટાઓને પ્રયત્ન કરીને ભૂલીને જવાનું છે. એ મમીની ચંપલ, એ ડૅડીનું ટૂથબ્રશ, એ નાનીબહેનનો કાંસકો, એ મોટાભાઈનો ટુવાલ હવે નવા જીવનમાં નથી. દાદીનાં બાયફોકલ ચશ્માં અને દાદાનાં ડેન્ચર હવે પાછળ રહી જવાનાં છે. કદાચ વિદેશમાં જવાનું છે, દરિયાપાર, એ દેશમાં જ્યાં સાસરું અને પિયર જેવા શબ્દો જ નથી. એ દીકરી જેના વાળ ઓળીને રિબન બાંધી આપી હતી, એ વડોદરા કે વલસાડથી નીકળીને બોસ્ટન જવાની છે. એ દીકરી જેની આંખોમાં તમારી આંખોનો પારદર્શક બદામી-સોનેરી રંગ ઊતર્યો છે, એ સુરેન્દ્રનગર કે સુરતથી નીકળીને હ્યુસ્ટન જવાની છે. એ દીકરી જેના નાના ટિફિનમાં તમે રોજ બે સેન્ડવિચ મૂકી આપતા હતા, એ પાલનપુર કે પોરબંદરથી, ક્રોયડન ગઈ છે. ફોન આવે છે : મંમી, હું સુખી છું ! પછી મૌન. ખામોશી. શાંત કોલાહલ. ગર્ભિત ચુપ્પી. વોઈસીસ ઑફ સાયલન્સ. મૌન વધારે કહી જાય છે, અવાજ કરતાં. અને એ વિદેશી બની રહેલી દીકરીનો અવાજ ફરીથી સંભળાય છે : મંમી, હું સુખી છું ! મંમી કહે છે : બેટા, તબિયત સંભાળજે ! અવાજને સ્વસ્થ રાખવાની મંમીની કોશિશ. સુખ અને દુ:ખની ભેદરેખાઓ ધૂમિલ થઈને ભૂંસાવા લાગે એ ક્ષણ. એક શાયરે ગાયું છે એમ જ…. દબા-દબા-સા, રૂકા-રૂકા-સા, દિલ મેં શાયદ દર્દ તેરા હૈ….

બેકલતા ! - ચંદ્રકાન્ત બક્ષી

વર્ષો પહેલાં મેં એક નવો ગુજરાતી શબ્દ બનાવ્યો હતો : બેકલતા ! ગુજરાતીઓનો આ અનુભવ હવે ફેલાતો જાય છે. પતિ અને પત્ની હોય, દીકરી પરણી ગઈ હોય, દીકરો અન્યત્ર રહેતો હોય અથવા વિદેશમાં હોય, અથવા બંને વિદેશમાં રહેતાં હોય. રંગીન ફોટાઓ જોયા કરવાના, પૌત્ર-પૌત્રી કે દોહિત્ર-દોહિત્રીના; ફોન પર વાતો કરતા રહેવાનું, દસ-અગિયાર કલાક ઘડિયાળને પાછળ મૂકીને, અને ઘરમાં બે જણાએ સાથે સાથે બૂઢા થતા જવાનું. આ સ્થિતિ બેકલતાની છે. બે વ્યક્તિઓની એકલતા, સાંજ લાંબી ચાલતી હોય એ જિંદગી. સંતાનો એમના સુખની દિશામાં ઊડી ગયાં છે એટલે 500 ફીટનો ફલૅટ 750 ફીટનો બની ગયો છે. ધીરેધીરે સમવયસ્ક મિત્રો, પરિચિતો, સગાંઓમાંથી દર વર્ષે બાદબાકી થતી રહે છે. અને એક દિવસ, જ્યારે ગોઠણોમાં દર્દ વધી ગયું છે અને જમણા કાનમાં ઓછું સંભળાય છે અને ડાબી આંખમાં મોતિયો પાકવા આવ્યો છે ત્યારે ઘરમાંથી એક વ્યક્તિ ચિરવિદાય લે છે. દીવાલ પર ફોટો, અને સુખડનો હાર, અને છાતી પિસાઈ જાય એવી એકલતા. ઘરમાંથી સંપૂર્ણ બાદબાકી થઈ ગઈ છે. હવે વર્ષો ઓછાં રહ્યાં છે અને સમય ખૂટતો જ નથી. ખુલ્લી આંખો માત્ર ભૂતકાળને જ જોયા કરે છે. રોજ બારી પર આવીને બેસતા કાગડાને પણ ખબર પડી ગઈ છે કે ઘરમાં બીજી વ્યક્તિ નથી…

મારે લડંનમાં આવે ૬ મહિના વીતી ગયા છે અને આટલો સમય હું બેકાર હતો. પણ એમા મહ્ત્વની બાબત એ હતી કે મારી બેકારી પૈસાદારના બેટાની બેકારી હતી, માટે એમાં સવારે જલતા નાઈટલેમ્પની ઉદાસી હતી. આજે ૬ મહિના પછી હુ નોકરીના જગતમા પ્રવેસ્યો હતો, પણ મારું ડિસ્ટીંક્શન , મારો બુદ્ધિઆંક, મારું વાંચન બધું જ નકામા હતાં. નોકરીનું જગત એક જુદુ જગત હતું. અને એક ક્રુર જગત હતું. આ જગતમા પ્રવેશ્યા પછી એહસાસ થયો કે માણસે અંતે તો સડકની યુનિવર્સિટિમાથી પાસ થવાનું હોય છે. કલોલમાં માતા-પિતાના હાથ નીચે પુરી જીંદગી ગુજરી હતી. છેલ્લા ૬ મહિનાથી એ સડ્કો પર આવી ગયો હતો જ્યાં બધુ બ્લેક અન્ડ વ્હાઇટ હતુ. પોતાના લોકો વચ્ચે ગુજારેલા દિવસોની બેહિસાબ રંગીનીએ મારી દુનિયા ઘણી વિશાળ કરી નાખી હતી. હવે એ સુખ માટે તરફડી ઊઠ્યો છું. બેકારીના આરંભના દિવસોમાં ખબર પડી ગઈ કે, દુનિયામાં સહારા વિના ઊભા રહેવું ઘણું મુશ્કેલ છે. બાપના જે ઓળખીતાઓને કોન્ટક કર્યો હતો એ લોકોએ સલાહ-સૂચનો, પોતાના અનુભવોનાં બયાન, નસીબની બલિહારીના કિસ્સા, જૂની કહેવતોના ભાવાર્થ અને મદદ કરતા હોય એવો ચહેરો રાખીને હોશિયારીથી હાથ ખંખેરી નાખ્યા. હવે ૨૧ વર્ષની લાપરવાહ જિંદગી નજર સામે તરવરી રહી છે. જિંદગી ક્યાંથી ક્યાં ગુજરી ચૂકી હતી? વર્ષો તો દૂરની વાત હતી પણ હાથ ફેલાવીને અડી શકાય એવી આવતીકાલ પણ સમજાતી ન હતી.